Speaker
Description
Kriz kavramı, Antik Yunan'daki “ayırmak, yargılamak, seçmek” anlamlarına gelen krínō fiilinden türeyen krisis kelimesine dayanmaktadır. Bu etimolojik temel, krizin özünde bir “karar anı”, “yargı” veya bir “dönüm noktası” olduğu fikrini barındırır. Bu çalışma, krizin doğasını ve bireyin krizle yüzleşme sürecini anlamak için, Aristoteles'in Poetika adlı eserinde sunduğu trajik anlatı yapısının, sadece bir edebiyat kuramı değil, aynı zamanda erken bir “kriz fenomenolojisi” modeli olarak okunabileceğini öne sürmektedir. Aristoteles’in, tragedyanın temel unsurlarından biri olarak tanımladığı peripeteia (baht dönüşü), “eylemlerin düşünülenin tam tersine dönmesi” durumuyla, modern kriz tanımlarının merkezindeki ani ve geri döndürülemez kopuş anının felsefi bir arketipini sunar.
Bu çalışma, Poetika’daki temel kavramları, kriz deneyiminin fenomenolojik aşamaları olarak yeniden yorumlamayı amaçlamaktadır. Bu çerçevede peripeteia, istikrarlı bir varoluş ritminin kırıldığı ve öngörülebilirliğin ortadan kalktığı ontolojik kriz anıdır. Bu kırılmayı takip eden pathos, krizin birey üzerindeki duyuşsal etkisini temsil ederken, anagnōrisis ise krizin nedenlerinin veya yeni gerçekliğin kavrandığı, anlamlandırmanın başladığı kritik bilişsel ve varoluşsal “tanıma” anına karşılık gelir. Son olarak, bu süreçlerin sonunda ulaşılan katharsis, krizin yarattığı duygusal çalkantıların çözümlenmesi ve yeni bir denge durumuna ulaşılmasıyla, “dayanıklılık” ve “sürdürülebilirlik” kavramlarının Antik dünyadaki felsefi bir yansıması olarak değerlendirilebilir.
Sophokles’in Kral Oidipus tragedyası gibi örnekler üzerinden yapılacak analizlerle, bu kavramsal çerçevenin krizin bireysel ve toplumsal düzeydeki deneyimsel yapısını nasıl aydınlattığı gösterilecektir. Çalışma, Antik Yunan düşüncesinin, günümüzün karmaşık kriz dinamiklerini anlamak için hala geçerli ve güçlü felsefi araçlar sunduğunu savunarak, kriz çalışmalarına disiplinlerarası ve fenomenolojik bir derinlik katmayı hedeflemektedir.
| Keywords | kriz, fenomenoloji, ritim, Aristoteles, Poetika, peripeteia, katharsis, pathos, anagnōrisis |
|---|---|
| volkan.yonarkol@istanbul.edu.tr |