Congist'26: Interdisciplinary Perspectives on Crisis

Krizlerin Beliren Yetişkinlerde Zaman Yönelimine Etkisi: Şimdiki Zaman ve Gelecek Zaman Yönelimi Üzerine Bir İnceleme

D2-S4-D328

14 May 2026, 15:15

20m

D328 (Istanbul University Faculty of Letters)

Oral Presentation Session 4.6 (Day 2)

Speaker

Necati Enöz (Maltepe University)

Description

Krizlerin insan davranışı ve zihni üzerindeki etkisi ele alan çalışmalar, krizlerin iyi oluş, depresyon ve bağımlılık gibi bireysel düzeyden politik tutumlar ve gruplar arası ilişkiler gibi toplumsal düzeye kadar geniş bir çerçevede psikolojik sonuçları olduğunu göstermektedir. Krizlerin psikolojik etkilerini incelerken değerlendirilebilecek önemli mekanizmalardan biri de zaman yönelimidir. Bireylerin düşünce ve eylemlerinde tercih ettiği zamansal yönü ifade eden zaman yönelimi, özellikle ekonomik ve sosyal krizler gibi toplumsal dinamiklerden oldukça etkilenmektedir. Genç kuşaklarda krizlerin davranışsal sonuçlarını anlamak için zaman yönelimi kavramsallaştırması önemli bir çerçeve sunmaktadır. Zaman yönelimin alt boyutlarından olan şimdiki zaman yöneliminin ve gelecek zaman yöneliminin krizlerden doğrudan ve farklı şekillerde etkilendiği görülmektedir. Araştırmalar, geleceğin belirsiz ve kesin olmadığı kriz gibi koşullarda gençlerin geleceği daha az düşünme eğiliminde olduklarını; kaynaklarını şu anda yaşamaya daha fazla ayırma eğiliminde olduklarını göstermektedir. Şimdiki zaman yönelimi yüksek kişiler karar verirken ve eylemde bulunurken sıklıkla uyarıcı ve sosyal ortamın hemen belirgin olan özelliklerini dikkate alırken; gelecek zaman yönelimi yüksek kişiler ise karar verirken gelecekteki olası sonuçları göz önünde bulundururlar. Araştırmalar, şimdiki zaman yöneliminin riskli davranışlar ile pozitif ilişkisi olduğunu; gelecek zaman yöneliminin ise özellikle ergenlik dönemindeki bireyler için madde kullanımı gibi riskli davranışlara karşı koruyucu bir etken olarak karşımıza çıktığını göstermektedir. Kovid-19 salgını, ekonomik kriz gibi pek çok krizin sıkça gündeme geldiği günümüzde gençlerin geleceğe ilişkin belirsiz beklentiler içinde olması ve şimdiye odaklanarak hazcı eğilimler sergilemesi oldukça olasıdır. Bu kapsamda bu bildiride krizlerin zaman yönelimi aracılığı ile ortaya çıkardığı davranışsal sonuçlara ilişkin genel bir derleme sunulacaktır.