Speaker
Description
Yazınsal modernizm çoğu kez öznenin bilgiyle kurduğu ilişkinin çözülmesiyle ilintili biçimsel arayışlar üzerinden değerlendirilir. Oysa bu yaklaşım, modernizmin epistemolojik krizini -öznenin bilgi kurucu rolünün sarsılmasını- tüm boyutlarıyla ortaya seremeyebilir. Kriz kimi yazarlarda bilincin parçalanması, kimilerindeyse anlamın özne dışına kayarak nesnelerde yoğunlaşması biçiminde açığa çıkar. Bu iki yönelim, modernist anlatıda krizin farklı biçimlerde somutlaştığı paralel hatlar olarak okunabilir. Bu çalışma, nesne merkezli hattı odağına alarak bilgi rejimindeki sapmayı yazınsal düzlemde görünür kılmayı amaçlamaktadır.
Bu hat özellikle Rainer Maria Rilke ve Robert Walser’in eserlerinde belirginleşir. Rilke’de (Dinggedichte; Malte) nesneler, temsil kurma yetisini yitirmiş özne için anlamın sezgisel kalıntılarını taşır. Walser’deyse (Geschwister Tanner, Der Spaziergang) merkezsiz, parçalı bir algıda temsilin çözüldüğü maddi yüzeylere dönüşürler. Her iki durumda da salt estetik bir fon değil, bilginin özne dışına sızdığı birer epistemik artık olarak belirirler.
Çalışma, bu dönüşümü Martin Heidegger’in araçsallığını yitirmiş nesnede açığa çıkan ontolojik açıklık ve Bill Brown’un buradan esinle geliştirdiği şey kuramı çerçevesinde temellendirmektedir. Heidegger’de nesne, işlevini yitirdiğinde kendi varlığıyla karşılaşmaya açılır; bu karşılaşma, anlamın temsile değil, varoluşa dayandığı bir açıklık ânıdır. Brown, bu kavrayışı yazınsal çözümlemeye taşır ve nesnenin, gündelik işlev döngüsünden çıktığında “şey”e dönüştüğünü, böylece özneyle dünya arasındaki epistemik kopukluğu ifşa ettiğini savunur. Çalışma buradan hareketle, Rilke ve Walser’in (yukarıda anılan) eserlerini modernist epistemolojik kırılmanın nesne merkezli hattını görünür kılan yazınsal izdüşümler olarak konumlandırmakta ve bu yönüyle modernizmin öznenin çözülmesiyle tanımlanan krizini, bilginin nesnelere devredildiği daha derin bir sarsıntı olarak düşünmeye davet etmektedir.
| Keywords | bilgi krizi, modernist anlatı, ontolojik açıklık, epistemik artık, Rainer Maria Rilke, Robert Walser |
|---|---|
| sunars@istanbul.edu.tr |