Speaker
Description
Bu çalışma, post-komünist Bulgar edebiyatının en özgün yazarlarından biri olan Georgi Gospodinov’un Zaman Sığınağı (2020) romanında bireysel ve toplumsal bellek krizinin yanı sıra nostaljinin nasıl politikleştiğini, genel olarak yakın dönem Avrupa tarihi ve özellikle post-komünist Bulgaristan bağlamında inceler. Eserde ana edebi araç olarak kullanılan Alzheimer hastalığı, komünizmin çöküşüyle birlikte ortaya çıkan tarihsel, toplumsal ve bireysel hafıza kaybına işaret eder. Belleğin sürekliliğinin bozulduğu bu dönemde karakterlerin geliştirdiği unutma ve hatırlama stratejileri, bireysel ve kolektif düzeyde yaşanan kimlik krizini görünür kılar. Nostalji, bu bağlamda yalnızca geçmişe duyulan bir özlem değil, aynı zamanda hem bir kriz belirtisi hem de kriz üreten bir mekanizma olarak işlev görür.
Çalışmada, “Zaman Kliniği” bölümünde geçmişe özlem ile hafıza kaybının iç içe geçirilerek bireysel düzeydeki nostaljinin iyileştirici, kişiyi geçmişle bağlayan bir deneyim olarak sunulduğu; buna karşılık “Geçmiş Referandumu” bölümünde ülkelerin toplumsal hafıza kaybı sonucunda kurguladıkları geçmişlerinin toplumsal krizleri yeniden üreten bir olgu olarak romanın merkezinde yer aldığı savunulmaktadır.
Araştırma, Svetlana Boym’un Nostaljinin Geleceği (2001) eserinde tanımladığı iki nostalji türünü temel alır: “Reflektif” nostalji geçmişle eleştirel bir mesafe kurarak hatırlamayı sorgulayan, bireysel ve içe dönük bir yaklaşımı; “restoratif” nostalji ise kaybedilen geçmişi canlandırmaya odaklanan bir yaklaşımı ifade eder. Araştırmada, Gospodinov’un romanında bireysel karakterlerde reflektif nostaljinin içe dönük hatırlama biçimi, toplumsal düzeyde ise restoratif nostaljinin geçmişi yeniden inşa eden işleviyle belirdiği savunulur. Ayrıca çalışma, Maria Todorova ve Zsuzsa Gille’in Post-Komünist Nostalji (2010) çalışmasında derledikleri kuramsal perspektifleri ve K. Ghodsee’nin post-komünist Bulgaristan bağlamında önerdiği “Kızıl Nostalji” v.b. eleştirel kavramları da temel alır.
| Keywords | post-komünist kriz, nostalji, bellek, Georgi Gospodinov, Zaman Sığınağı |
|---|---|
| hasine.sen@istanbul.edu.tr |