Speaker
Description
Çokdillilik ve Kriz
Tiyatro sanatçısı, sahnede kusursuz konuşan kişidir; özellikle ödenekli tiyatrolar, ana dilin en yetkin konuşulduğu alanlardır. Ne var ki, artan insan hareketliliği ve küresel ölçekte derinleşen bağımlılık ilişkileriyle tanımlanan günümüz dünyasında, çokdillilik gündelik yaşamın belirgin bir niteliği hâline gelmiştir. Avrupa’da bazı kamu kaynaklı tiyatro prodüksiyonlarında tek dilliliğe yönelim eğilimi sürerken, diğerleri uluslararasılaşma sürecinin bir parçası olarak çoklu dil kullanımını sahneleme pratiklerine dâhil etmektedir. Ne var ki seyircilerin bu oyunlarda bir anlamama kriziyle karşı karşıya kalmaları yüksek bir ihtimal. Bu krize bir çözüm olarak anlamamaya izin vermek, tek bir izleyici kitlesi yerine birden fazla topluluğa seslenmek ve bir tiyatro gösteriminde fiziksel olarak orada bulunanların çeşitliliğini kabul etmek zorunda bırakan oyunlar sahneleniyor. Bu durum, aynı zamanda zaten var olan toplumsal ve politik sorunları sahneye taşımak anlamına gelmektir.
Öte yandan bu durum, başka bir gerçeği de görünür kılar: Anlamama anları, çoğu zaman çokdilli sahnelemelerin beslendiği anlardır. Anlamama, yanlış anlama, susma ve susturulma durumları, doğrudan oyuncuların konuşabilme kapasitesiyle ilişkili iktidar dinamiklerini ve şiddet biçimlerini açığa çıkarır. Duyulmanın ve anlaşılmanın, karşındakinde bir anlayış bulmanın kendiliğinden bir durum olmaması; çokdilli sahneleme bağlamlarında bir engel olmaktan ziyade, söz alma, başkalarına hitap etme ve onların yargısına kendini açma eyleminin temeli ve önkoşulu hâline gelir.
Sunumumda, çokdilliliği temel ilkesi hâline getirmiş olan Berlin Maxim Gorki Tiyatrosu’nda sahnelenen bazı çokdilli oyunlarda, bu yapının kendine özgü bir estetik yaratma ve söylem üretme potansiyeli ele alınacaktır.
| Keywords | çokdillilik, globalleşme, tiyatro, anlamama krizi, çeviri |
|---|---|
| hasibe.kalkan@istanbul.edu.tr |