Speaker
Description
İçinde bulunduğumuz yüzyıl, etik, politik ve ekolojik boyutlarıyla her geçen gün derinleşen bir hayvan hakları krizine sahne olmaktadır. (1) Her gün milyonlarca hayvan üretim çiftliklerinde, laboratuvarlarda, hayvanat bahçelerinde ve eğlence sektöründe sistematik bir biçimde sömürülmekte, acı ve korku dolu prosedürlerle karşı karşıya kalmaktadır. Bu sömürü düzeninin temellerinde yatan Kartezyen Felsefe, dünyayı ikili karşıtlıklar aracılığıyla sınıflandırır. Bu yaklaşıma göre insan, eylemliliğe sahip bir özne iken, hayvanlar duyguları olmayan otomatlar olarak değerlendirilir. (2) Hayvanların insan yararı için sömürüsünü normalleştiren bu yaklaşım, hukuken de hayvanların “eşya” kategorisinde değerlendirilmelerinin ve en temel haklardan mahrum bırakılmalarının önünü açmaktadır.
Sanatta, edebiyatta ve psikoloji biliminde hayvanlar sıklıkla insan duygularını aktarmak için metaforlara dönüşmüştür. Tiyatro sanatı da yüzyıllar boyunca insanın merkezde olduğu bir anlatı inşa etmiştir. Fakat günümüzde ekodramaturjik yaklaşımlar ekoeleştiri, posthümanizm, yeni materyalizm ve eleştirel hayvan çalışmaları gibi farklı kuramsal alanlarla kesişim içinde, sahne üzerinde insan ve insan-dışı dünya arasındaki sınırları sorgulamak ve yeniden düşünmek için bir alan açmıştır. Una Chaudhuri’nin ileri sürdüğü "Türler Tiyatrosu" (Theatre of Species) kavramı da bu anlamda yol göstericidir. (3) Chaudhuri’nin sahnede türler arası farkındalık yaratmayı amaçlayan tiyatro anlayışı, antroposentrik değer sistemlerini sorgulamayı ve tüm türlerin çıkarlarının önemli hale geldiği bir dünyayı hayal etmeyi içerir. Bu çalışma, bu kavramdan ilhamla tiyatroda –oyun metinlerinde ve sahnelemelerde- bu sorgulamayı mümkün kılan örneklere değinecek ve hem kuramsal, hem estetik düzlemde, hem de eleştirel hayvan çalışmaları ve toplumsal pratikle kesişimsellik içinde hayvan hakları krizine dair tiyatronun nasıl bir düşünme alanı açabileceğini araştıracaktır.
| Keywords | hayvan hakları, tiyatro, kriz, ekodramaturji, kesişimsellik |
|---|---|
| gamzeguzel@maltepe.edu.tr |